Tunç Soyer, ‘İklim krizi, tabiattan kopuşun, insanın kendine yabancılaşmasının bir kararı’

semaver

Active member
Tunç Soyer, ‘İklim krizi, tabiattan kopuşun, insanın kendine yabancılaşmasının bir kararı’ İklim krizi, tabiattan kopuşun, insanın kendine yabancılaşmasının bir kararı. Bu birinci büyük yapay afetle başa çıkmanın yoluysa fazlaca açık: bir daha birbirimize sarılmak.

Tunç Soyer’in köşe yazısı:

YAPAY AFET

Hani hoşunuza gitmeyen bir problem vardır. Onunla yüzleşmemek için evvel inkâr edersiniz. Ne var ki hayat size sorunun büyüklüğünü hatırlatmaya devam eder. Çaresiz, kaçamayacağınızı anlar, kabullenirsiniz.

Akabinde o sıkıntıyı asla çözemeyeceğiniz tasasıyla paniğe kapılırsınız. daha sonra şu biçimde bir durup soluklanırsınız. Doğrularla yüzleşirsiniz. Gücünüzü toplar ve sıkıntının özünü kavrarsınız. Kaygının oturduğu koltuğa, yürek geçer. Bu en hassas anı, idrak anını takiben zihin dünyanız bir daha şekillenir. bu biçimdelikle daha evvel hiç düşünmediğiniz tahlilleri öngörmeye başlarsınız.

Yeteri kadar kararlı, heyecanlı ve sabırlıysanız o tahlilleri bir bir hayata geçirirsiniz. Bunu yaparken, tekrar ettikçe tek kişilik bir zindan imar eden alışkanlıklar yerine dayanışma, yardım alma ve yeni fikirler size daha epey haz vermeye başlar.

Bir vakit içinder sizi endişelendiren bu sıkıntı, artık varoluş niçinlerinizden biri ve hatta çözdükçe yaşama sevincinizi büyüten bir gayeye dönüşür.

olağan olarak öykümüz her vakit bu biçimde seyretmeyebilir. Kaygının koltuğuna cüret geçemez yani o idrak anı hiç bir vakit gerçekleşmezse parçalanma, hastalık ve yıkım başlar.

İKLİM KRİZİ

Tabiat ve -aslında onun bir modülü olan- insanlık içindeki bağlantı, hepimizin içine düşme ihtimali olan bu döngüye hayli benziyor. Bu döngünün neresinde olduğumuza dair fikrimi merak ediyorsanız… Tam ortasında.

İnsanın kendini tabiattan kopardığı tarihi sürecin kararında “iklim krizi” diye yeni bir terim icat etmiş olması, bu sürecin ortasında olduğumuzun ispatı niteliğinde.

İklim krizi vardır yoktur tartışmasını yaşayarak kaybettiğimiz yirmi yılın akabinde, çeşidimiz sorunla nihayet yüzleşti. İklimdeki insan kaynaklı değişimi, bir kriz olarak tanım etti. Bugün artık iklim krizi, hepimizin gözle gördüğü, elle tuttuğu ve dahası bedelini ödediği bir gerçek. İnsan eliyle oluşturulan, gezegenimizin gördüğü en büyük “yapay” afet.

Ne var ki bence en hassas eşiği çabucak hemen aşmış değiliz. Bu yüzleşmenin akabinde alışkanlıklarımızın yalnızca rengini ve formunu değiştirerek sıkıntının etrafında mi dolanacağız yoksa özüne inerek endişelerimiz yerine hamasetli yanımıza mı yol vereceğiz. çabucak hemen bilmiyoruz.

Ancak şunu epeyce düzgün biliyorum. Bir sabah uyandığımızda gazetelerde “iklim kriziyle uğraş tamamlandı” üzere bir başlığı asla görmeyeceğiz. Zira karşımızdaki sorun tekil bir olgu değil, insan çeşidinin bir daha tabiatla uyumlu bir kültür tanım etme imtihanı. Demek istediğim, iklim krizi tartıştığımız sorunun özü değil, yalnızca bir kararı. Problemin özüyse insanın tabiatla nasıl bir münasebet kurduğu. Çeşitçi, tahakkümcü ve hammaddeci bir ilgi mi, yoksa ekoloji ve iktisadın ayrılmaz birlikteliği mi?

DÖNGÜSEL KÜLTÜR

Eylül ayının başında İzmir’de gerçekleşen Dünya Belediyeler Birliği Kültür Zirvesi’nde dünyanın bu hayli muhtaçlık duyduğu kültürel dönüşüm, yeni bir kavram olarak tanım edildi: döngüsel kültür. Bu kavram, iklim krizi ve tüm adaletsizlikleri çözümlemek için dört farklı süreci kapsıyor: tabiatla, birbirimizle, geçmişimizle ve değişimle ahenk.

İklim krizi üzere üniversal bir sorunun ele alınmasında teknolojik tahliller kadar, tahminen de daha fazla, ismine “döngüsel kültür” dediğimiz epeyce katmanlı bir kıymetler manzumesine gereksinim var. Bu kavram yalnızca sanatın değil bilimin, siyasetin ve iktisadın de bir kültürel temele gereksinim duyduğuna işaret ediyor. Zira…

Kültürsüz bilim olmaz. Olursa atom bombası olur.

Kültürsüz siyaset olmaz. Olursa yolsuzluk olur, darbeler olur.

Kültürsüz iktisat olmaz. Olursa yoksulluk olur, iklim krizi olur.

KURDA, KUŞA, AŞA

Birinci bakışta epey soyut üzere görünen bu sözlerim aslında Türkiye’de biroldukca somut uygulamaya sahip. Bir kısmı kadimden gelen, unutulmaya yüz tutmuş bu uygulamalar bugün dünyanın ziyadesiyle gereksinim duyduğu bir öbür kültürel kökten besleniyor.

Örneğin Anadolu beşerinin tohum ekerken kullandığı “kurda, kuşa, aşa” sözü uyaklı bir tılsım olmaktan daha fazlası olsa gerek. Tahminen de bu söz, sürdürülebilirlik için deneyimle sabit bir matematik ortaya koyuyordur: iki tabiata, bir aşa.

Hakikaten İzmir’de bu anlayışla işlenen milyonlarca dekar tarım toprağı ve mera, dahası bu anlayışla üretim yapan on binlerce üretici var. Diğer bir tarım mümkün diye tanım ettiğimiz İzmir tarımı ekosistemini kurarken ana ilham kaynağımız, bu üreticilerin -özellikle de kadınların- kuşaktan nesile taşıdığı pahalı bilgiler. Üç sözlük bir lafdan türeyen bu tarım kültürü, hayranlık verici bir biçimde tüm çağları aşarak iklim kriziyle uğraş için yeni yürürlüğe giren Avrupa Birliği Yeşil Mutabakat prensipleriyle teğe bir ahenk sağlıyor. İzmir tarımındaki yoksulluk ve kuraklıkla çabamızı işte bu sağlam temel üzerine inşa ediyoruz.

İklim krizinin İzmir üzere Akdeniz ikliminde bulunan kentler için en önemli kararı, su kaynaklarındaki süratli azalma. Hal bu biçimdeyken Türkiye’de su kaynaklarının yüzde 77’si ziraî sulamada kullanılıyor. Üstelik, birçok yırtıcı sulamayla üretilen eserlerden çiftçilerimiz kâfi gelir elde edemiyor ve kırsalı terk ediyor. Türkiye tarımı hem yoksulluğun birebir vakitte kuraklığın içine sürükleniyor. Diğer bir tarım mümkün diyerek uyguladığımız İzmir tarımı bu durumu bilakis çeviriyor. Bunu, ortasında geri dönüşümün de yer aldığı yeni bir tarım ekosistemi kurarak başarıyoruz.

İzmir tarımının birinci stratejisi, su kaynaklarını tüketmeyen iklimle uyumlu atalık tohumları ve yerli hayvan ırklarını desteklemek. İkincisi, büyük tarım monopolleri yerine küçük üreticilerle bir arada çalışmak. Son olarak ziraî üretimi yalnızca tarlada değil, satış ve pazarlama kademelerinde da desteklemek. İzmir tarımındaki alım ve satış garantisi sistemiyle, direkt gelir artışını destekleyen kuvvetli bir tarım iktisadı kuruyoruz.

İzmir tarımı, yeşil altyapı, tabiat müdafaa ve geri dönüşüm politikalarımızla iklim krizi hakkında Türkiye’nin ülke ölçeğinde yapması gerekenleri İzmir’de şimdiden başlatıyoruz. Birfazlaca öbür lokal idarenin de bu konularda samimi uğraşları olduğunu biliyorum. Öte yandan, Paris Anlaşması’nın Türkiye’de acilen yürürlüğe girmesi lokal idarelerin bu uğraşlarının bütünleşmesi açısından hayati kıymete sahip.

Kurda, kuşa, aşa sözü, iklim kriziyle uğraşın kıymetli araçlarından biri olan tabiat hukukunun gelişmenine de rehberlik ediyor. Tabiattaki varlıkları merkezinde insanın durduğu bir “çevre” değil direkt hak öznesi olarak tanımlıyor.

YİNE TABİATIMIZA SARILMAK

İzmir’deki temel amacımız kentin refahını büyütmek ve bu refahın adil paylaşımını sağlamak. Bunun için ekoloji ve iktisat içinde bir düşman ilgisi yerine, birbirini besleyen bir ahenk tesis etmek zorundayız. Burada, kadim Anadolu kültürü kadar, yeniliğin ve dönüşümün gücü de ehemmiyet taşıyor.

İzmir kent merkezinde ve kırsalında, binlerce gencin daha düzgün bir hayat için sayısız yenilikçi fikre sahip olduğunu güzel biliyorum. Bayanların hayatı dönüştürücü gücüne dair derin bir hürmet ve umut taşıyorum. Şu fazlaca açık: İklim krizini yaratan eril akıl, kendi içine kapanmaya devam ederek bu sıkıntıyı asla çözemez. Dünyanın ateşini dindirmek, iklimini düzgünleştirmek için bayanların ve gençlerin kelam sahibi olduğu kent iklimleri kurmak zorundayız.

İzmir, kimsenin geride kalmadığı ve demokrasinin hayatın her anında var olduğu eşitlikçi bir kenttir. İzmir’in bayanları ve gençleri için seferber ettiğimiz tüm fırsatlar, girişimcilik merkezleri ve buluşma alanları bu eşitliği sağlama iradesinin birer yansıması. İzmir’de bayanlar ve gençler için projeler uygulamakla yetinmiyoruz. Özünde tabiatla ahenk ve adalet olan bir İzmir’i bayanlar ve gençlerle birlikte, hepimiz için tasarlıyoruz.

İklim krizi her ne kadar kendini sıklaşan doğal afetlerle söz etse de özü prestijiyle tabiattan kopuşun, insanın kendine yabancılaşmasının bir kararı. Gezegenimizin ve insanlığın karşılaştığı bu birinci büyük yapay afetle başa çıkmanın yoluysa hayli açık:

bir daha birbirimize sarılmak.

Endişenin yerine hamasetin geçmesine müsaade vermek.

Yeterlilikte yarışmak.

Dahası…

bir daha tabiatımıza sarılmak.

Yeryüzünün hâkimi olduğumuz fikrinden, yeryüzünün tahminen de bu en romantik fikrinden bir an evvel kurtulmak. Doğrularla yüzleşmek.

Dünyayla ve daima birlikte güzelleşmek.

TUNÇ SOYER

İZMİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE LİDERİ